تصور غالب موجود از مدرسه، تنها کلاس های درس است که در کامل ترین صورت با سالن های اجتماعات، ‏آزمایشگاه و ورزشگاه تلفیق شده است. در این تصویر فضای باز اطراف شامل حیاط و یا باغچه عموما نادیده ‏انگاشته و تمام توجهات معطوف به فضای درونی است، لذا سرمایه ارزشمند پنهان در آن بالقوه باقی می ماند. ‏در ایران نمونه مطالعات و پروژه های کاربردی با هدف ارتقا کیفیت حیاط باز مدارس در خدمت یادگیری دانش آموزان به جز چند مورد جزئی که توسط سازمان نوسازی و تجهیز مدارس کشور انجام شده است، وجود ندارد. با توجه به خلا دانشی و حرفه ای موجود، در این راستا از حرفه -دانش معماری منظر با استناد به توجه همه جانبه اش به ابعاد زیست محیطی، اجتماعی و زیباشناختی در امر ارتقا کیفیات محیطی فضاهای باز، در تبیین و استخراج رویکردها کمک گرفته خواهد شد.هدف این تحقیق مروری بر نظریه ها و رویکردهای معماری منظر در برخورد با فضاهای باز مدارس در جهت تقویت نقش این فضاها در یادگیری و آموزش کودکان است. برای حصول ‏به این منظور در ابتدا کلیه متون و ادبیات جهانی مرتبط با موضوع حیاط باز مدارس و نقش معماری منظر در ارتقا کیفیت آموزشی آن بررسی شده است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که عمده رویکردها و گرایشات مطرح به دوازده دسته کلی قابل تقسیم هستند. این رویکردها به پنج جنبه طراحی، مدیریت، برنامه ریزی، کنترل و نگهداری اشاره دارند. طراحی و مدیریت منظر برای کلاس های درس بیرونی، توجه به اهمیت معیارهای کیفی از قبیل ایمنی و امنیت، حس مکان و سلامتی در حیاط مدارس، طراحی پایدار و سبز حیاط مدارس، فرایند جامع طرح و ساخت حیاط مدارس، برنامه های آموزشی رسمی، غیررسمی، پنهان و منطبق با فضای حیاط مدارس، یادگیری از طریق بازی و طراحی فضاهای بازی، نمونه های منظرسازی شده اجرا شده حیاط مدارس، حفاظت و مدیریت منظر طبیعی و مصنوع حیاط مدارس، مشارکت بچه ها در طرح مدارس، طرح های جامع منظر حیاط مدارس و محوطه های دانشگاهی، بررسی شرایط، ویژگی ها و نقش معماران منظر در ایجاد تسهیلات آموزشی و در نهایت دستورالعمل ها و اصول طراحی حیاط بیرونی مدارس در مناطق خاص، به عنوان مهمترین گرایشات و الزامات طراحی منظر حیاط باز مدارس مطرحند.در بخش اول، ادبیات جهانی حول محوریت آموزش و طراحی منظر حیاط مدارس مورد بررسی قرار می گیرد. سپس بر مبنای بررسی جامعی از ادبیات و نمونه های اجرا شده از طرح منظر حیاط مدارس به دسته بندی مهمترین رویکردها و گرایشات طراحی منظر در این فضاها پرداخته می شود. در انتها نیز نتیجه گیری از مطالب و یافته های مقاله ارائه خواهد.

یکی از مسایل مورد بحث نزد فقیهان امامیه، پاکی یا ناپاکی ذاتی انسان مشرک است. آنها می گویند: انسان مشرک، دارای ناپاکی ذاتی است و همانند سگ و خوک نجس العین می باشد، بلکه برخی از آنها در این مسئله ادعای اجماع و حتی ضرورت مذهب را نموده و دلایل متعددی از آیات و روایات برای اثبات ناپاکی ذاتی کافر که شامل انسان مشرک نیز می شود، اقامه کرده اند. در این پژوهش به روش توصیفی – تحلیلی و با گردآوری اطلاعات کتابخانه ای، ضمن بازخوانی کلمات فقها، دلایل یاد شده مورد بررسی قرار گرفته و اثبات گردیده که ادّله یاد شده تمام نمی باشند، دلالت آیات مورد استناد بر ناپاکی ذاتی انسان مشرک تمام نیست، روایات مورد استناد نیز برخی از آنها از نظر سند، مخدوش بوده و برخی از نظر دلالت بر مدّعا تمام نمی باشند، اجماع مورد ادّعا نیز اوّلاً: از نظر تحقق، مشکوک است، ثانیاً: در مسأله ای که این همه آیات و روایات، مطرح است ، این اجماع مدرکی یا محتمل المدرکیة است، که در هر صورت حجّت نیست، بنابراین ادّله ای که اثبات ناپاکی ذاتی انسان مشرک اقامه شده اند، ناتمام و مخدوش می باشند، حال اگر در این مسئله، ضرورت مذهب، وجود داشته باشد ، همان متبع خواهد بود و گرنه دلایل اقامه شده برای اثبات ناپاکی ذاتی انسان مشرک، تمام نمی باشد.

حیاط در ساختار فضایی معماری سنتی ایرانی از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده و علاوه بر کاربردهای اقلیمی و جغرافیایی، از منظر طراحی معماری و عملکردی نیز حائز اهمیت بوده است به این ترتیب که با قرارگیری آن در مرکز بنا و چینش سایر فضاها پیرامون آن، علاوه بر تأمین نور و منظر مناسب برای فضاهای اطراف خود، کیفیات دسترسی به آنها و همچنین نوع و میزان استفاده از آنها توسط کاربران را نیز تحت الشعاع قرار می داده است. این عضو ضروری مدارس ایران در مدارس امروزی به دلیل کمبود زمین و باتوجه به تراکم ابنیه از ساختار کالبدی فضایی بسیاری از مدارس حذف و یا به لحاظ پیکره بندی مکان آن تغییر کرده است و نقش آن در تغییر کارکرد عملکردی بنا نادیده گرفته می شود. هدف، پژوهش حاضر را در راستای بررسی نقش حیاط بر کارایی عملکردی مدارس سوق داده است و عواملی چون نوع هندسه حیاط و موقعیت قرارگیری آن در پیکره بندی بنا، مورد سنجش قرار گرفته و پس از بررسی ادبیات پژوهش، شاخص های مرتبط با کارایی عملکردی فضا استخراج و معرفی می گردد و در مرحلة بعد، به منظور تحلیل میزان کارایی عملکردی، از دو ابزار ترسیم گراف و همچنین نرم افزار Depthmap استفاده می شود. در مجموع، روش تحقیق کمی و کیفی خواهد بود و چهار مدرسه سنتی و معاصر به عنوان نمونه موردی انتخاب گردیده است. نتایج نشان می دهد که وجود حیاط با الگوی مرکزی و با هندسه مستطیل یا مربع، بیشترین مقدار کارایی عملکردی، انعطاف پذیری، یکپارچگی و نیز قابلیت دسترسی مناسب به فضاها را در مدارس ایجاد می کند.

هدف اساسی این پژوهش، تعیین شاخصه های سند تحول در سطح مدرسه از منظر بومی در مدل مدرسه محوری بود. پژوهش با توجه به هدف، کاربردی و به لحاظ ماهیت، توسعه ای و به شیوه آمیخته(کیفی و کمی) بود. ابتدا با رویکرد کیفی به واکاوی و تحلیل تمامی مدل های جهانی مدرسه محوری و سپس از روش کمی و پیمایشی استفاده شده است. تمام مدیران مقطع ابتدایی مدارس استان بوشهر(487نفر) جامعه آماری و طبق جدول مورگان وبه شیوه نمونه گیری تصادفی 217نفر نمونه انتخاب گردید. نتایج حاصل از یافته های پژوهش نشان می دهد که شاخصه های سند تحول بنیادین در سطح یک مدرسه با تمام ویژگی های جزیی تحقق حیات طیبه، کانون عرضه و خدمات و فرصتهای تعلیم و تربیت، زمینه ساز درک و اصلاح موقعیت توسط دانش آموز با توجه به مولفه های مدرسه محوری بومی در وضیعت مطلوب می باشد. تمرکز بر ظرفیت های بومی وارزیابی اثربخشی آن نشان از صحت مدل طراحی شده، عوامل و مولفه­ های آن منطبق با سند تحول می باشد.

کمبود فعالیت بدنی یکی از نگرانی های عمده در مورد بهداشت عمومی کودکان است. محیط کالبدی و خصوصاً فضای باز یکی از متغیرهایی است که به نظر می رسد، می تواند سطح فعالیت بدنی کودکان را تحت تأثیر قرار دهد؛ بنابراین هدف از انجام این پژوهش، ساخت ابزاری برای ارزیابی ویژگی های کالبدی ارتقادهنده ی فعالیت جسمانی کودکان در حیاط مدرسه است. جامعه آماری موردبررسی کودکان 8 تا 11 ساله ی شهر تهران بوده اند. نمونه گیری به صورت خوشه ای چندمرحله ای انجام شده است و در حوزه های انتخاب شده تعداد 120 کودک به صورت داوطلبانه در نظرسنجی شرکت نموده اند. روایی محتوایی ابزار پژوهش توسط گروهی از متخصصان روانشناسی محیطی، روایی صوری آن با استفاده از نظرسنجی از کودکان و روایی سازە ٔ آن به وسیله تحلیل عامل موردبررسی و تأیید قرار گرفت. بر اساس تحلیل عاملی اکتشافی با چرخش متعامد، 21 سؤال در سه عامل قرار گرفتند که این عوامل مقدار 53. 858 درصد از واریانس کلی را به خود اختصاص داده اند. با بهره گیری ازنظر متخصصان، عامل های به دست آمده تحت معانی «جذابیت محیط»، «اجتماع پذیری فضا» و «بازی سازی محیط» نام گذاری شد. این ابزار می تواند پیش از طراحی یک فضای باز در مدرسه، برای سنجش نیازهای کاربران و تشخیص اولویت های آنان مورداستفاده قرار گیرد. همچنین یافته های این پژوهش که مهم ترین متغیرهای کالبدی مؤثر بر فعالیت جسمانی در حیاط مدرسه را معرفی می کند، در طراحی فضاها و عناصر کالبدی حیاط مدرسه قابل استفاده خواهد بود.

حیاط مدرسه به عنوان بخشی از فضای فیزیکی مدرسه دارای ویژگی هایی است که می تواند تاثیرات قابل توجهی در افزایش میزان یادگیری، رشد و پرورش دانش آموزان داشته باشد. از آنجا که در چند دهه ی اخیر در اکثر مدارس ساخته شده در ایران توجه به حیاط مدارس مورد غفلت واقع شده است، ضرورت توجه به این موضوع را بیان می کند. لذا پژوهش حاضر در پی تاکید بر اهمیت فضای باز مدارس، جهت بهبود شرایط فعلی با توجه به نیازهای دانش آموزان به عنوان بهره برداران اصلی است. در راستای دستیابی به این اهداف، با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و میدانی، به بررسی 8 مدرسه ابتدایی دخترانه با روش انتخاب تصادفی در شهر تبریز پرداخته شد. در این مقاله سعی شده از روش های مشارکتی مانند نقاشی و نگارش، مصاحبه با دانش آموزان در مورد خواسته هایشان از حیاط مدرسه استفاده شود. در مجموع از 280 دانش آموز مصاحبه بعمل آمد و نقاشی هایشان مورد بررسی قرار گرفت. اطلاعات بدست آمده در نرم افزار 11MAXQDA کدگذاری شده و میزان اهمیت دادن دانش آموزان به هر کدام از داده ها مشخص گردید و در نهایت برای ارزیابی رضایتمندی آنان از آزمونt زوجی و ویلکاکسون در نرم افزار SPSS استفاده شد. نتایج نشان می دهد تفاوت معنی داری بین وضعیت حیاط مدرسه با وضعیت ایده آلشان وجود دارد. در نهایت پیشنهادهایی در راستای ارتقای کیفیت حیاط مدارس ارائه گردید که برخی از آنها عبارتند از: افزایش ارتباط بین فضاهای باز و بسته، حوزه بندی عملکردها، استفاده از مصالح انعطاف پذیر با رنگ های شاد در کف و جداره، استفاده از مبلمان های متحرک و سبک و. . . .

باغ فضایی باز و گسترده است که بنا به الزاماتی می تواند برخی فضاهای بسته را در خود داشت ه باشد، اما آنگاه که فضاهای باز خردی را با انتظام های تعریف شده در خود جای م یدهد، صورتی از باغ پدید می آید حاکی از یکی از تنوعات باغ ایرانی که موضوعی قابل بررسی است.در باغ های بیرجند، انواعی از فضاهای باز خرد، در درون یا در پیوست باغ همراه شده و ترکیبی تازه پدید آمده است. این باغ ها، با ساختار کلی تقریبا مشابه، ترکیبی از محوطه اصلی منظم و ساده با فضاهای باز کوچکتر هستند، از حیاطی کوچک در قواره اتاق تا محوطه ای وسیع که خود به تنهایی به باغی می ماند، از فضای کوچک و فرش انداز مهتابی در مقابل عمارت که رو به چشم انداز باغ دارد تا فضای بام که چش ماندازی به گستره دشت را پیش رو می گذارد. این فضاهای باز که در انواع متعدد به محوطه باغ ها پیوست شده اند، با نقش هایی مختلف، شامل حیاط اندرونی، حیاط گشوده به باغ، حیاط بارانداز، حیاط ورودی، مهتابی، بام، صفه، شارمی، میدانچه، جلوخان و باغ زراعی هستند.عملکرد و نقش اصلی این فضاها مرتبط با وجه سکونت در باغ است و در عرصه گشوده باغ، محدوده هایی را به قصد مهیا ساختن حریم اندرون شکل داده یا برای فراهم آوردن حوزه های مختلف فعالیت های وابسته به زندگی در باغ، گاه وسعت گرفته و خود مجالی برای آراسته شدن می شوند یا خردفضاهایی کوچک اند اما به واسطه فراهم کردن امکان نظاره باغ، تکمیل کننده وجه تفرج باغ بوده اند. برخی از طریق ایجاد سلسله مراتب و امکان گسترش باغ در خود، یا امکان گردهم نشاندن ساختمان های باغ حول خود، ترکیبی خاص به ساختار هندسی باغ می دهند. این فضاها در باغ های بیرجند بیانگر نوعی از زندگی در باغ هستند و در این مجال مورد بررسی و طبقه بندی قرار می گیرند. شناخت باغ های بیرجند سرنخی است برای جستجوی بیشتر در باغ های ایرانی به قصد تحقیق در وجوه مشابه یافتن پاسخ برای این پرسش که آیا در سایر باغ های ناشناخته ایران این ترکیب فضایی را می توان سراغ گرفت؟

مدارس به منزلۀ مرکز اجتماع نقشی مهم و اساسی در شکل گیری شخصیت افراد جامعه و رفتارهای اجتماعی ایفا می کنند. یکی از تغییرات تاریخی که باعث شکل گیری مدارس نوین شد، در دورۀ قاجار اتفاق افتاد که دلایل متفاوتی داشت؛ بنابراین در دورۀ قاجار، مدرسه یک دورۀ گذار بوده که در دو مرحلۀ کهن و معاصر اتفاق افتاده است. رفتار اجتماعی انسان در محیط هایی شکل می گیرد که یکی از اساسی ترین آن ها مدرسه است. یکی از مهم ترین فضاهای مدارس، که در ارتباط اجتماعی مؤثر است، حیاط مدرسه است. هدف از انجام این پژوهش، بررسی جایگاه حیاط در تعدادی از مدارس کهن و معاصر اصفهان در دورۀ قاجار از نظر پایداری اجتماعی و بررسی عواملی است که در به وجود آمدن این پایداری اجتماعی تأثیرگذار بوده اند. مطالعۀ حاضر به روش توصیفی ـ تحلیلی و موردپژوهی و مطالعات کتابخانه ای و میدانی انجام شده است. در این پژوهش، شش مدرسه برای بررسی برگزیده شده اند: سه نمونه مربوط به دورۀ کهن و سه نمونه مربوط به دورۀ معاصر. جایگاه حیاط در این شش مدرسه از منظر پایداری اجتماعی بررسی و تمامی اطلاعات در قالب جدولی تطبیقی گردآوری شده است. با توجه به بررسی های انجام شده در این پژوهش، مشخص شد که حیاط می تواند با داشتن ویژگی هایی مانند انعطاف پذیری، فضاهای سبز و آب، ایجاد فضای مکث و حرکت، افزایش کیفیت فضاها، رعایت مقیاس های انسانی و غیره از نظر اجتماعی فضایی پایدار در مدارس باشد و از مدارس قدیم به جدید، هرچه ساختمان ها جدید تر باشند، فضاهای مختص به پایداری اجتماعی کمتر می شوند.